BMC. Mocny krok Zeybeka

Od kilkunastu lat Turcja bardzo konsekwentnie rozbudowuje swój przemysł zbrojeniowy. Są to przemyślane działania prowadzone pod auspicjami państwa, ukierunkowane także na inwestycje w najnowsze technologie. W rezultacie z gracza regionalnego i nieco zapóźnionego w nowinkach, turecki przemysł zbrojeniowy powoli staje się jednym z branżowych liderów. Tym razem przedstawiamy ciężkie pojazdy BMC Zeybek z układem napędowym 8×8 przygotowane do trzech różnych zastosowań.

• Długofalowy rozwój: Turcja od kilkunastu lat konsekwentnie rozbudowuje swój sektor obronny.
• Wsparcie państwa i technologia: Działania są koordynowane przez państwo i opierają się na inwestycjach w nowoczesne technologie.
• Wzrost pozycji na rynku: Turecki przemysł zbrojeniowy dystansuje się od dawnych opóźnień technologicznych, przechodząc z pozycji gracza regionalnego do jednego z globalnych liderów branży.
• Nowe podwozia wielokołowe: Zaprezentowano ciężkie pojazdy marki BMC Zeybek.
• Charakterystyka techniczna: Pojazdy wyposażone są w układ napędowy 8×8.
• Wersje specjalistyczne: Konstrukcja została przygotowana w trzech różnych wariantach zastosowania.

Turecki przemysł motoryzacyjny, dzięki ochronie i pomocy ze strony władz, rozwinął się w sprawnie i prężnie funkcjonujący organizm gospodarczy. Dobrze to widać w segmencie pojazdów użytkowych. Dwóm tureckim dostawcom ciężarówek – Ford Trucks i BMC – nie tylko udało się zachować niezależność, ale i z czasem rzucić wyzwanie europejskim potentatom, w tym na ich własnym terenie – w Unii Europejskiej. Z tej dwójki w sferze wojskowej motoryzacji aktywne jest BMC. 

Od Arpana do Zeybeka

Pierwszą „jaskółką” nowości z BMC było specjalne, terenowe, 4-osiowe podwozie skonstruowane w ramach tureckiego programu budowy samochodowej haubicy kalibru 155 mm. Ta haubica samochodowa – typ 8×8 ARPAN-155 – została dostarczona siłom zbrojnym do testów w 2023 r.
Jak nieco wcześniej stwierdził stwierdził dyrektor generalny BMC Power – Mustafa Kaval – kraje zaprzyjaźnione i sojusznicze wykazują duże zainteresowanie tym sprzętem, więc oczekuje się od systemu znaczących sukcesów eksportowych.

Na odbywających się w stambulskim Expo Center w 2025 roku 17. Międzynarodowych Targach Przemysłu Zbrojeniowego IDEF 2025, BMC pokazało już w pełni uzupełnioną gamę nowych ciężarówek. Z tych premierowych samochodów jako pierwszy w 2024 r. został pokazany nośnik 155-milimetrowej armatohaubicy, czyli model noszący pierwotne oznaczenie 525-44 8×8 – BMC TWV 8×8. Następne ujawniono ciągnik siodłowo-balastowy oraz ciężki wóz ewakuacji i ratownictwa technicznego. Po raz pierwszy pojazdy te określono nazwą Zeybek. Tym samym wskazano, że Arpan dotyczy systemu armatohaubicy, z kolei Zeybek odnosi się do palety ciężarówek. Nazwa Zeybek ma silnie umocowanie historyczne i kulturowe – to turecki taniec wykonywany przez mężczyzn w zachodniej Anatolii, symbolizujący odwagę i siłę oraz nazwa historycznych partyzantów z tego regionu, którzy bronili ludności przed uciskiem. I raczej do tego drugiego, bardziej bojowego znaczenia nawiązuje nazwa nowych ciężarówek wojskowych BMC.

Z integralnym opancerzeniem

W skład rodziny Zeybek wchodzą trzy podwozia 4-osiowe – ciągnik HET oraz nośniki armatuhaubicy i osprzętu ewakuacyjno-ratowniczego. Są to warianty typowo wojskowe. Jedną z cech charakterystycznych jest mocno wysunięta do przodu kabina wydłużona, załogowa, czterodrzwiowa, integralnie opancerzona, o gwarantowanych stopniach ochrony balistycznej i przeciwminowej na poziomie maksymalnie 2 zgodnie ze STANAG 4569 plus osłona przeciwodłamkowa. Zapewnia przetrwanie personelu podczas misji transportowych wysokiego ryzyka. Opracowano ją w odpowiedzi na zmieniający się charakter zagrożeń na współczesnym polu bitwy, w tym wojny asymetryczne i ataki ze strony dronów. Pojazdy logistyczne nie są już z założenia bezpieczne, ponieważ stale operują w strefach, w których mogą być skutecznie atakowane, nawet jeśli znajdują się setki kilometrów od linii frontu.

Integralnie opancerzona kabina 4-osiowych Zeybeków ma nieco zredukowaną wysokość oraz – wskutek wysunięcia do przodu – została nieco niżej osadzona. Stalowy zderzak przedni jest wąski, jego środkowa, pozioma partia ma na środku hak zaczepowy, a po bokach otwory, tzw. oczka do przeciągania lin. W górnej partii przednia atrapa została pochylona do tyłu, by płynnie przejść w moduł z dzielonymi szybami pancernymi. Każda z szyb znajduje się we własnym obramowaniu stalowym i może być wymieniona indywidualnie. W dachu zainstalowano okrągły luk ewakuacyjny, który jest wzmocniony i przygotowany do montażu na nim licznych pozycji wyposażenia dodatkowego, w tym świateł ostrzegawczych, zdalnie sterowanego stanowiska uzbrojenia, anten, systemów zakłócających i innych wymaganych przez odbiorcę elementów. Kabina może być wyposażona w systemy filtracji CBRN (chemicznej, biologicznej, radiologicznej i nuklearnej) i zaawansowane systemy komunikacji zgodne ze standardami NATO oraz ergonomiczne konfiguracje umożliwiające dłuższe użytkowanie operacyjne. Wewnątrz przewidziano miejsca dla czterech osób – układ 2 + 2 miejsca (2 miejsca + 2 łóżka).

Amerykańskie serce

Do napędu 4-osiowych BMC Zeybek służy 6-cylindrowy, rzędowy, elektronicznie kontrolowany, turbodoładowany, z chłodzeniem powietrza doładowującego silnik Cummins ISX15 o pojemności 14,9 l. W transporterze czołgów oraz samochodzie ewakuacji i ratownictwa technicznego jego moc maksymalna wynosi 608,6 KM przy 2000 obr./min, a maksymalny moment obrotowy 3000 Nm przy 1200 obr./min, zapewniając stałą wysoką wydajność nawet przy maksymalnym obciążeniu. W nośniku armatohaubicy ISX15 uzyskuje moc maksymalną 675 KM przy 1800 obr./min i moment obrotowy 2779 Nm przy 1100 obr./min.

Nośnik armatohaubicy ma automatyczną skrzynię biegów Allison 4800 SP+R, z kolei ciągnik HET i wóz ewakuacji otrzymały przekładnię Allison, ale model 4900 SP+R. Są to skrzynie w pełni automatyczne, elektronicznie kontrolowane, z przetwornikiem momentu obrotowego i z wyprowadzonym napędem dla przystawki odbioru mocy oraz z 7 biegami do jazdy do przodu i 1 wstecznym. Dalej napęd przenosi 2-biegowa skrzynia rozdzielcza. Układ napędowy dopełniają mosty – sztywne, wzmocnione, dwustopniowe, ze zwolnicami w piastach kół i z blokadami mechanizmów różnicowych, uzupełnionymi przez blokady międzymostowe. W ciągniku HET i wozie ewakuacji mają nośność: przednie 2×12.000 kg, tylny tandem 2×16.000 kg, z kolei w nośniku armatuhaubicy zostały określone na: przód 2×12.000 kg, tył 2×13.500 kg, co jest zrozumiałe ze względu na odmienne wymagania dla tych aut.

Na felgach o rozmiarze 10 x 20” założono opony o rozmiarze 14.00 R20 z wkładkami run-flat. W wozie ewakuacji i nośniku armatuhaubicy opony są wyłącznie pojedyncze, w ciągniku HET z tyłu bliźniacze. Świadczy to, że mimo zapowiedzi Turcy nadal nie skonstruowali ciągnika klasy HET o wysokiej mobilności taktycznej– terenowego, a jedynie uterenowiony. Poza tym wóz ewakuacji, jeśli ma z tyłu zakładane opony pojedyncze o rozmiarze 14,00R20, a nie 16,00R20 , to w pewnym stopniu limituje to jego dopuszczalną masę całkowitą i negatywnie wpływa na możliwości holownicze przy pomocy tylnego ramienia. To oczywiście podważa sens stosowania z tyłu osi 16-tonowej, chyba że jest to rozwiązanie perspektywiczne.

BMC nie podaje informacji na temat dostawcy osi, ale wiele wskazuje, ze są to nie osie tureckie, lecz z renomowanego koncernu AxleTech. Mechaniczne zawieszenie przednich osi bazuje na parabolicznych resorach piórowych z teleskopowymi amortyzatorami hydraulicznymi i stabilizatorem, zaś w tylnym wdrożono wzmocnione, podwójne paraboliczne resory piórowe. Wzmocniona chłodnica silnika została zamocowana tuż za kabiną, po lewej stronie, a rama podwozia ma tradycyjny układ drabinowy – tworzą ją wzmocnione podłużnice i poprzeczki. W autach zastosowano hamulcowy układ pneumatyczny, elektronicznie kontrolowany – ENS, z hamulcami bębnowymi, chociaż osie AxleTech otrzymują hamulce tarczowe. Uzupełnia je hamulec postojowy (sprężynowy pneumatyczny) i hamulec pomocniczy – silnikowy, wydechowy. Do tego może dochodzić zwalniacz (retarder).

Transporter czołgów

Transporter czołgów Zeybek 8×8 został zaprojektowany do bezpiecznego i efektywnego transportu wszystkich typów pojazdów wojskowych, w tym tureckiego czołgu podstawowego Altay, M60, Leoparda, haubicy Firtina, ZMA, ZPT i podobnych pojazdów. Biorąc pod uwagę masę operacyjną Altaya przekraczającą 65 ton, efektywne metody transportu są niezbędne do szybkiego przerzutu w sytuacjach awaryjnych. Jednostki pancerne Tureckich Sił Lądowych (TLF) otrzymają swoje pierwsze czołgi Altay w nadchodzących latach, co oznacza znaczący postęp w produkcji wojskowej w Turcji. Docelowe zapotrzebowanie TLF obejmuje 1000 czołgów podstawowych.

Opancerzony transporter czołgów Zeybek 8×8 został zbudowany na solidnym podwoziu, wyposażonym w funkcje zwiększające jego wszechstronność. Za kabiną, na wysokości przerwy między osiami 1 i 2, umieszczono tzw. szafę, zawierającą m.in. zbiorniki instalacji pneumatycznej i hydraulicznej oraz po prawej stronie pionowy wydech, z solidną osłoną termiczną. Za wydechem, na wysokości drugiej osi, zlokalizowano koło zapasowe. Moduł wyciągarek znajduje się za drugą osią – to dwie wyciągarki, każda o uciągu 35 ton. Do tego dochodzi wciągarka do samoewakuacji. Siodło jest wahliwe, 3,5-calowe, zamocowane na specjalnej płycie między osiami 3 i 4.

Pojazd charakteryzuje się zdolnością pokonywania wzniesień do 60% przy masie własnej, przy pełnej masie całkowitej zestawu 25% i może pokonywać nachylenia boczne do 30%. Głębokość brodzenia pojazdu sięga 750 mm, a prześwit 350 mm, co dodatkowo przyczynia się do jego zdolności do pokonywania trudnych przeszkód terenowych. Zasięg na jednym tankowaniu określomo na 800 km w sytuacji poruszania się zestawu po drogach o utwardzonych. Zbiornik paliwa zainstalowano między osiami 2 i 3.  Pozostałe kluczowe parametry – masy i wymiary: długość 9450 mm, wysokość 3750 mm, szerokość 3250 mm (z lusterkami), masy własna 22.000 kg, masa całkowita zestawu (gcw) 125.000 kg, kąt najazdu >25°, kąt zejścia >25°, prędkość maksymalna 80 km/h, warunki środowiskowe – podstawowa gorąca (N₂) +49°C, średnio zimna (CO₂) -32°C.

Naczepa Öztreyler

Naczepę produkuje turecka firma Öztreyler. To ta sama naczepa, jaka była stosowana z wcześniej z ciągnikiem BMC 8×8 TWV. To oznacza, że sie sprawdziła, a ciągnik wymagał może nie tyle bezpośredniego zamiennika, ile uzupełnienia, bardziej odpowiadającego realiom współczesnego pola walki. Ta niskopodwoziowa, uterenowiona naczepa, nazwana Tank Taşıyıcı Lowbed, o ładowności co najmniej 60.000 kg, otrzymała specjalną łabędzią szyję, ułatwiającą pokonywanie bezdroży. Ma sześć rzędów kół i osie typu „pendel” – wahadłowe/wahliwe – tzn. niezależnie zawieszone, obrotowe półosie. Sterowanie hydrauliczne dostało 10 z nich – od drugiej do szóstej (jedynie oś pierwsza została pozbawiona funkcji skrętu). Są sterowane przeciwbieżnie dla redukcji promienia skrętu – wynosi on 25 m. Hydrauliczne zawieszenie półosi pozwala na regulację wysokości pokładu ładunkowego w górę lub w dół w stosunku do położenia neutralnego. Koła  można obracać za pomocą pilota bez konieczności sterowania z kabiny auta. Funkcja obniżania i podnoszenia wysokości platformy działa także w trakcie jazdy. Nośność osi pozostaje zgodna z przepisami transportowymi dotyczącymi maksymalnych nacisków na autostradach – 12.000 kg na linię osi. Opony w liczbie 24 sztuk – po dwie na każdą półoś, do czego dochodzą 2 sztuki zapasowe, zlokalizowane na łabędziej szyi. Rozmiar wszystkich opon to 285/75R19.

Stalowa powierzchnia platformy ładunkowej w wykonaniu antypoślizgowym ma grubość 8 mm. Płyta jest zabezpieczona przed uszkodzeniami mechanicznymi i oddziaływaniem czynników środowiskowych. Zastosowano 20 uchwytów/mocowań do kontenerów 20-stopowych (zamki) oraz uchwyty do mocowania pojazdów opancerzonych. Naczepę przygotowano również do współpracy z wciągarkami z ciągnika do załadunku i rozładunku pojazdów opancerzonych. Hydraulicznie sterowana, składana rampa występuje z hamulcem i z przesunięciem 200 mm +/-20 mm w prawo i w lewo. Dzięki regulacyjnemu układowi hydraulicznemu przednią łabędzią szyję może wychylać w górę/w dół o 15° +/-1 w stosunku do położenia neutralnego. Na tej szyi zamontowano żurawik i zasilający pokładową hydraulikę silnik prądu stałego. Agregat hydrauliczny ma moc 4 kW (DC). Sterowanie układem hydraulicznym odbywa się za pomocą pilota. Przy tym istnieje możliwość pracy hydraulicznej wspomaganej przez WOM oraz zdolność obsługi hydraulicznej wspomaganej silnikiem prądu stałego.

Masy i wymiary naczepy to: długość pokładu ładunkowego – 11.000 mm +/-30 mm, szerokość pokładu ładunkowego – 3800 mm +/-20 mm, wysokość pokładu ładunkowego 1250 mm +/-20 mm, wysokość podniesionych ramp 3000 mm +/-20 mm, kąt pochylenia ramp załadunkowych – 15°+/-1° całkowita długość – 16.390mm +/-20 mm, wysokość pokładu ładunkowego przy maksymalnym opuszczeniu – 1000 mm, wysokość standardowa – 1250 mm, najwyższa wysokość pokładu ładunkowego – 1575 mm, wysokość zaczepowego sworznia królewskiego 3,5 cala – 1645 mm +/- 20 mm, promień skrętu – 25 m+/- 2 m, masa całkowita zespołu pojazdów – 33.000 kg +/-5%.

Opancerzony pojazd ewakuacyjny

Potrzeba skonstruowania tego wariantu wynikała z kilku skojarzonych przyczyn. Z jednej strony może on wykorzystywać tę samą podwoziową podstawę, co ciężki ciągnik klasy HET, aczkowiek ze zwiększonym rozstawem osi 2-3. Po drugie zachodzi maksymalna unifikacja w ramach projektu  Zeybek. Po trzecie pojazd ma oznaczać nową jakość w sferze wykorzystania na terenach zagrożonych atakami i możliwości niesienia pomocy naprawczo-ewakuacyjnej coraz cięższym wozom kołowym i w pewnym zakresie gąsienicowym. Zabudowa zawiera:

• główny obrotowy żuraw o znacznym udźwigu, z ramionami wysuwanymi teleskopowo oraz z pozycji spoczynkowej ustawionymi tyłem do kierunku jazdy. Stanowisko operatora znajduje się na żurawiu;
• boczne skrytki na sprzęt i wyposażenie;
• cztery boczne nogi podporowe, zabezpieczające stabilizację w trakcie pracy żurawia;
• tylne podnoszone, wysuwane teleskopowo ramię holownicze;
• tylną opuszczaną podporę z ostrogami.

Wariant ten charakteryzują: prędkość maksymalna 80 km/h, zdolność pokonywania wzniesienia 60%, zdolność pokonywania wzniesienia dla masy całkowitej zestawu 25% (gcw), maksymalne nachylenie boczne 30%, głębokość brodzenia 750 mm, prześwit 350 mm, zasięg na drogach o nawierzchni utwardzonej 800 km, warunki środowiskowe – podstawowa gorąca (N₂) +49°C, średnio zimna (CO₂) -32°C, dopuszczalna masa całkowita zestawu 125.000 kg, kąt najazdu >25°, kąt zejścia >25°.

Jarosław Brach
Fot. Mat. producenta, autor